Deel 6: Het Complot
Prent Rijksmuseum CCO: Moord op Floris V in 1296
De lage adel, de lokale machthebbers voelden zich gepasseerd door Floris, die zich geliefd maakte bij de gewone man. Bovendien kreeg Floris ruzie met de koning van Engeland. Dat pakte voor Floris niet goed uit.
Floris was enorm verontwaardigd over het verplaatsen van de Engelse wolstapel in Dordrecht naar Mechelen. Koning Edward I had een deal gemaakt met het graafschap Brabant. Dat kon Floris niet over zijn kant laten gaan. Floris had daarop een verdrag gesloten met koning Philippe van Frankrijk, met name op het gebied van die lucratieve wolhandel. Koning Edward I was op zijn beurt hier weer enorm verbolgen over. En Floris had zich vergist: Veel edelen in zijn eigen graafschap en naburige machthebbers in Vlaanderen en Utrecht waren Engels gezind. In de jaren ervoor was Floris dat zelf ook. Jan, de zoon van Floris, woonde nota bene al sinds zijn zesde op het Hof van Edward. Hij was voorbestemd te trouwen met een van zijn dochters. Hij werd al op zijn geboorte verloofd met deze Elisabeth. Het was een strategisch zet van Floris. Zijn betovergrootmoeder behoorde tot het Schotse Koningshuis. Op basis van deze afstamming probeerde hij aanspraak te maken op de Schotse troon toen deze in 1290 vacant werd. Floris mocht het niet worden en Edward kocht Floris af. Het geld gebruikte Floris voor de bouw van de Ridderzaal in Den Haag.
Na de handelsovereenkomst van Floris met de Franse Koning, bereidde Edward een staatsgreep voor: Er werd een plan gesmeed in samenwerking met de graaf van Vlaanderen (nota bene de schoonvader van Floris), Jan I van Brabant en de edelen Gijsbert van Amstel, Gerard van Velsen en Herman van Woerden en mogelijk anderen. Allen hadden reden om Floris V een hak te zetten. Bedoeling was hem direct door zijn zoon Jan op te laten volgen. Omdat de zoon te jong was om te regeren, zou de jongen moeten werken onder voogdij van raadgevers. Die raadgevers moesten natuurlijk Engels gezind zijn. Ook de Bisschop van Utrecht vond het een goed plan. Hij had namelijk al Amstelland (met het nog kleine Amsterdam) en Woerden min of meer gedwongen in bruikleen moeten geven aan de ambitieuze Floris.
De moord op Floris V
De (lege) tombe van Floris V in de Grote Kerk van Alkmaar
In juni 1296 werd de 42-jarige Floris tijdens een valkenjacht ontvoerd door de drie edelen, met een onbekende vierde. Hij rook geen lont. Hij dacht dat het een verzoeningsfeestje was. Mogelijk had hij ook andere zaken aan zijn hoofd, want in maart was zijn vrouw Beatrijs overleden. Ook zes kinderen waren al dood. Hij had nog maar één zoon en die zat bij de Koning van Engeland, waar hij ruzie mee had. Floris werd gevangengehouden in zijn eigen Muiderslot. Dankzij twee tijdens de ontvoering gevluchte knapen van Floris, was binnen korte tijd iedereen in Holland op de hoogte. Burgers en boeren togen naar het Muiderslot en verlangden zijn vrijlating.
Toen de ontvoerders met de geboeide Floris probeerden weg te komen werden zij in de omgeving van Muiden belaagd. Floris zat op een pony met zijn voeten eronder aan elkaar vastgebonden. Hij probeerde te ontsnappen maar werd direct nagezeten. Gerard van Velsen met twee van zijn kompanen staken daarop in een vooraf onbedoelde razernij Floris dood met 22 messteken. Zijn lijk werd door Alkmaarders, Kennemers en zelfs met hulp van WestFriezen naar Alkmaar vervoerd.
De eigendommen van de gevluchte ontvoerders, Woerden, Amstelland met Amsterdam, ’t Gooi en Muiden werden als straf definitief toegewezen aan het Graafschap Holland. Gerard van Velsen werd later gepakt en ter dood gebracht.
We zien opnieuw dat vijanden van de graven van Holland de West-Friezen misbruikten: Willem Berthout, de nieuwe bisschop van Utrecht wilde de hegemonie van Holland over Nedersticht (Utrecht) breken, Hij brandde het Muiderslot uit, viel West-Friesland binnen en hitste de bevolking en lokale machthebbers op om de kastelen van Wijdenes en Eenigenburg (Huys te Nuwendore, dat zelfs nog in aanbouw was) te verwoesten.