Slag bij vronen (VIII)

Wanneer spreken we nu van Sint Pancras in plaats van Vronen?

In het begin van de 15e eeuw werd een nieuwe kapel op de Vronergeest gebouwd. Dit fraaie Kruiskerkje kreeg de naam “Witte Kerk” pas in de 19e eeuw, toen het baksteen werd gepleisterd. De kerk is nu weer in de oorspronkelijk staat. Er moeten in die tijd van de bouw alweer op de Vronergeest woningen hebben gestaan. Uit een handvest van 1415 blijkt dat bewoners van de graaf van het gebied Koedijk, Vronen, Oudorp en Oterleek onder het Alkmaars Poortrecht worden gebracht.

In 1411 bevond zich op de plek van het oude dorp een “Capelle van den Bancruys”. Het bankruis was een metalen kruis, welke nog lange tijd na 1297 op het kerkhof van Vronen bleef staan. Op het kruis stond de tekst “Zie de moeder van Friesland stort neer”, in het Latijn met Romeinse cijfers. In de Romeinse letters kon men het jaar 1302 herkennen. (CCCMII). Waarschijnlijk werd het kruis toen opgericht. In het wapen van het Geestmerambacht en ook in het huidige wapen van Hoogheemraadschap Noord Hollands Noorderkwartier vind je de tweekoppige zwarte adelaar nog steeds terug.

Het is niet duidelijk of de in 1411 genoemde kapel de Witte Kerk wordt bedoeld of een kleine kapel bij het kruis op het oude kerkhof. In een later handvest van Filips de Goede uit het jaar 1434 wordt het dorp echter niet als Vronen aangeduid maar als Ste Pancras. Dit betekent dat de Witte Kerk er dan al moeten hebben gestaan en dan reeds gewijd moet zijn geweest aan de Heilige Pancratius. Pancratius was een 14-jarige gelovige die weigerde te offeren aan de Romeinse goden. In 304 stierf hij de martelaarsdood. Hij stierf door het zwaard. Op de plaats waar hij stierf werd in Rome later een kerk gebouwd en zijn schedel werd er als relikwie bewaard. Hij wordt geëerd als een heilige die staat voor vasthoudendheid, almacht, trouw aan de eed die je gezworen hebt.

Na de ontdekking in de 17e eeuw van de catacomben van Rome met de duizenden skeletten van martelaars werden van de aan Pancratius toegeschreven botten een staand skelet gemaakt, compleet in harnas en versierd met gekleurd glas en edelstenen. Het was een methode van de kerk van Rome indruk te maken in gebieden waar het Calvinisme de overhand kreeg. Er werden op die manier honderden botten gedoopt en heilig verklaard. Later werd deze handelswijze weer gecorrigeerd. Niettemin: Het skelet van Sint Pancras is een indrukwekkend geheel en staat nog altijd met zwaard in de Sint-Niklaaskerk in Wil, Zwitserland.

In 1487 vragen de bewoners van het gebied, die zich toch nog Vroners noemen, aan het domkapittel in Utrecht hun kapel te promoveren tot parochiekerk met eigen priester, zodat ze niet in de winter voor de doop van hun kinderen de barre tocht over de Halvemaansbrug naar Oudorp hoeven te gaan.

In een staatsakte van 18 september 1514 staat dat de parochie bestond uit 300 gelovigen die een jaar of 10 of 12 door een pastoor werden geleid.

Officieel staat het dorp te boek als Sinte Pancraes genoemd en kunnen we spreken van Sint Pancrassers. Een vredig dorp met bewoners die louter vrede willen.